گورستان ظهیرالدوله کجاست / مالک گورستان ظهیرالدوله کیست

گورستان ظهیرالدوله در کدام شهر است گورستان ظهیرالدوله کجای تهران است

گورستان ظهیرالدوله کجاست

وقتی که علی خان ظهیرالدوله صفاعلی در روز سه‌شنبه بیست و چهارم ذیقعده سال ۱۳۰۳ خورشیدی در اثر سکته قلبی در باغ خود در جعفرآباد شمیران درگذشت، در جوار باغ خود در قبرستان عمومی که بین تجریش و امام‌زاده قاسم واقع بود، دفن گردید. سابقاً در این محل گورستان کهنه‌ای قرار داشت و بعدها خانقاه ظهیرالدوله صفاعلی نیز به همین محل منتقل شده بود. اما پس از دفن ظهیرالدوله صفاعلی، مریدانش، این گورستان قدیمی و خانقاه را «آرامگاه ظهیرالدوله صفاعلی» خواندند.

محل دفن ظهیرالدوله صفاعلی، درست در زیر درختی بود که داغداغان نامیده می‌شد و ظهیرالدوله صفاعلی در طی ایام حیات خود، اغلب در سایه همین درخت می‌نشست. وی قبل از دفن، به وسیله مولوی رشتی که بعدها خود او هم در همین‌جا دفن گردید، تغسیل گردید و انجمن اخوت، این قبرستان عمومی را محصور ساخته و قبرستان (ظهیرالدوله صفاعلی) نامیدند.

از آنجا که ظهیرالدوله صفاعلی مورد قبول اکثر طبقات اجتماعی بود، بسیاری از هنرمندان، سیاست‌مداران و دانشمندان وصیت کردند در این آرامگاه دفن شوند و به همین جهت، متولیان خانقاه و مریدان ظهیرالدوله صفاعلی، از جهت فروش زمین‌های مقبره، عواید سرشاری به دست آوردند.

از سال‌های ۱۳۴۰ به بعد دفن اموات در این مجموعه ممنوع شد و دفن افراد در سال‌های ۴۰ تا ۵۰ با اجازه‌نامه خاص و آن هم به صورت محدود انجام می‌شد. آخرین تدفین در آرامگاه ظهیرالدوله صفاعلی در سال ۱۳۵۶ انجام شده‌است.

وضعیت کنونی گورستان ظهیرالدوله

محوطه آرامگاه ظهیرالدوله پوشیده از درخت‌های سبز و خرم و درهم‌تنیده، و سنگ بیشتر گورها در حال تخریب است. آخرین متولی حفظ و نگهداری این گورستان و خانقاه از سوی انجمن اخوت، درویش رضا بود که پس از درگذشت او در سال ۱۳۶۶، همسرش عهده‌دار این مسئولیت شد.

گورستان ظهیرالدوله با وسعت ۴۳۰۰ متر در سال ۱۳۷۷ به عنوان یک اثر ملی توسط سازمان میراث فرهنگی به ثبت رسید.

از سال ۱۳۴۰ به بعد، دفن اموات در این گورستان ممنوع و تا سال ۱۳۵۰ دفن فقط با اجازه‌نامه مخصوص انجام می‌شد. آخرین فرد مشهور دفن‌شده در این گورستان فروغ خواجه‌نوری ملقب به همایونفر (ندیمه اشرف پهلوی) در سال ۱۳۵۶ بود.

صاحب و متولی گورستان ظهیرالدوله کیست

این موضوع، باعث تخریب مقبره‌های موجود در این گورستان تاریخی و سردرگمی علاقمندان و مراجعه‌کنندگان به آن شده‌است:

• میراث فرهنگی: علی‌رغم این‌که این گورستان به عنوان یک میراث فرهنگی ثبت شده‌است، ولی میراث فرهنگی هیچ نظارتی برای حفظ و نگهداری آن انجام نمی‌دهد.
• همسر درویش رضا: پیرزنی که از سال ۱۳۶۶ خود را متولی این گورستان می‌داند.
• ورثه اموات دفن‌شده: این افراد که ظاهراً از طایفه هزار فامیل هستند، با برخی نفوذها مدعی‌اند که این آرامگاه ملک شخصی است و محدودیت‌هایی برای بازدیدکنندگان قائل می‌شوند.

آدرس گورستان ظهیرالدوله

وقتی میدان قدس را بالا برویم، به‌خیابانی به‌نام «ظهیرالدوله» می‌رسیم؛ خیابان باریکی که در گوشه‌اش گورستانی کوچک را با همین نام در خود جای داده است.

آرامستان ظهیرالدوله در خیابان دربند تهران، در خیابان ظهیرالدوله قرار دارد. به دلیل نزدیکی آرامستان به میدان تجریش، دارای چند مسیر دسترسی است و به‌آسانی می‌توانید خود را به آنجا برسانید. برای رفتن به آرامستان با خودروی شخصی، هر جای تهران که باشید باید خود را به خیابان دربند برسانید و سپس وارد خیابان ظهیرالدوله شوید و خودرویتان را در یکی از کوچه‌های اطراف آرامستان پارک کنید.

چه کسانی در قبرستان ظهیرالدوله دفن شده اند

علی ظهیرالدوله در سال ۱۳۰۳ به خاک سپرده شد. ایرج‌میرزا در سال ۱۳۰۴ و درویش‌خان در سال ۱۳۰۵ نخستین هنرمندانی بودند که در این گورستان به خاک سپرده شدند و پس از آن بسیاری از هنرمندان در این مکان به خاک سپرده شدند. فروغ فرخزاد نیز از هنرمندان به نام مدفون در این آرامگاه است.

از افراد برجسته و سرشناسی که در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شده‌اند، می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

	سال درگذشت (خورشیدی)
ایرج‌میرزا	۱۳۰۴
درویش‌خان	۱۳۰۵
حبیب سماعی	۱۳۲۵
محمدتقی بهار	۱۳۳۰
غلامرضا رشید یاسمی	۱۳۳۰
حسین هنگ‌آفرین	۱۳۳۱
رضا محجوبی	۱۳۳۳
حسین طاهرزاده	۱۳۳۴
ابوالحسن صبا	۱۳۳۶
داریوش رفیعی	۱۳۳۷
قمرالملوک وزیری	۱۳۳۸
مرتضی محجوبی	۱۳۴۴
روح‌الله خالقی	۱۳۴۴
احمد نخجوان	۱۳۴۵
فروغ فرخزاد	۱۳۴۵
حسین یاحقی	۱۳۴۷
رهی معیری	۱۳۴۷
سیدحسن تقی‌زاده	۱۳۴۸
حسین تهرانی	۱۳۵۲
فضائل تدین	۱۳۵۵
نورعلی برومند	۱۳۵۵
ناخدا فرید خزعل	۱۳۵۶

تفکیک جنسیتی در گورستان ظهیرالدوله

روزنامه فرهیختگان نوشت : زمستان ۱۳۹۰ بود که به دلایلی که هیچ‌گاه اعلام نشد، ظهیرالدوله تعطیل و بازدید از آن متوقف شد. آن زمان تنها یک برگه کاغذ روی در فلزی و پر‌نقش و نگارش چسباندند که خبر می‌داد تعطیلی به دلیل بازسازی و تعمیرات است. یک سال بعد و در سال ۱۳۹۱ درهای این آرامگاه تاریخی، روی علاقه‌مندان باز شد، اما با شرط و شروطی و آن هم اینکه علاقه‌مندان تنها یک صبح تا عصر پنجشنبه از ساعت ۹ صبح تا پنج بعد‌از‌ظهر فرصت داشتند برای بازدید مراجعه کنند اما همین تصمیم نیز خیلی زود تغییر کرد. حالا کاغذی بر در این آرامگاه چسبانده شده و روی آن نوشته‌اند: «‌به دلیل رعایت نکردن شئونات اسلامی، بازدید خواهران از ساعت ۱۰ تا ۱۲ و برادران از ساعت ۱۳ تا ۱۶ امکان‌پذیر است.»