جنایات ابن زیاد در خراسان در چه سالی بود

جنایات ابن زیاد در خراسان در چه سالی بود

عبیدالله بن زیاد

عبیدالله بن زیاد که در زیارت عاشورا «ابن مرجانه» خوانده شده است، پدرش زیاد بن ابیه بود. کسی که پدر خودش نیز معلوم نیست. مادر زیاد (مادر بزرگ ابن مرجانه) سمیّه، زنی بدکاره بود. سمیه زمانی که در زوجیت پدر زیاد بود، با مردان دیگر رابطه داشت و در آن زمان، به زناکاری مشهور شده بود.

بعدها ابوسفیان ادعا کرد که زیاد، حاصل زنای او با سمیه بوده است امّا تاریخ نویسان معتقدند که این دروغی بیش نیست و سمیه در زنا با غلام بنی علاج، زیاد را باردار شد. (۵)

از طرفی مادر عبیدالله بن زیاد، مرجانه بود. زنی کافر که به گمراهی مشهور بود. زمانی که از زیاد جدا شد، به عقد شیرویه در آمد که مردی کافر بود. عبیدالله نیز در خانه ی شوهر مادرش رشد یافت. (۶)

ابن زیاد را «ابن مرجانه» هم می گویند؛ زیرا نام مادر او کنیزی زناکار و مجوسی به نام «مرجانه» بود. پس از عاشورا که اسرای اهل بیت علیهم السلام را در کوفه وارد دارالاماره کردند، حضرت زینب علیهاالسلام خطاب به ابن زیاد، او را «ابن مرجانه» خواند که این، اشاره به نسب ناپاک او بود و رسواگر حاکم مغرور کوفه.

پس از شهادت علی(ع)، به‌ویژه بعد از صلح معاویه و امام حسن(ع) ـ زیادبن ابیه به سرعت به سمت معاویه مایل شد. در سال ۴۵ هجری، یعنی پنج سال پس از شهادت علی(ع)، زیاد حاکم بصره شد و اندکی بعد، حکومت سرزمین‌های هند، خراسان و سیستان، بحرین و عمان نیز به وی سپرده شد و او توانست با سیاست‌مداری و خشونت این مناطق را رام و آرام کند. سپس در سال ۵۰ هجری حکومت کوفه به زیاد سپرده شد. پیش از او مغیره‌بن شعبه، سیاست‌مدار نیرنگ‌بازی که زمینه حکومت و خلافت یزید را فراهم کرد، حاکم کوفه بود. با مرگ مغیره، عراقین (بصره و کوفه) همزمان تحت حکومت زیادبن ابیه قرار گرفت و این نخستین بار بود که کسی حکومت عراقین (کوفه و بصره) را در دست می‌گرفت (همان، ج ۵: ۲۳۴).

ابن زیاد (متولد ۲۸ ه‍.ق – مرگ ۶۷ ه‍.ق) تقریباً ۲۵ ساله بود که معاویه او را حاکم خراسان کرد، آن هم در شرایطی که خراسان اوضاع به خصوصی داشت و باید به درستی حکومت‌داری می‌شد. در آن اوضاع عبیدالله توانست از رود جیحون عبور کند و منطقه نسف، بیکند و رامثین را که از شهرهای بخارای آن زمان بودند، به تصرف خودش دربیاورد.

این اتفاق به این علت افتاد که معاویه پدر عبیدالله یعنی زیاد را برادر خود خوانده بود. پس جا داشت که با توجه به رویکرد خویشاوند پرست معاویه، برای برادرزاده‌اش چنین منصبی در نظر بگیرد. البته خیلی زود او را به حکومت بصره فرستاد.