دیابت به زبان ساده علائم و راههای کنترل آن
دیابت از شایعترین بیماریهای متابولیکی است که مطابق آمار سازمان بهداشت جهانی حدود ۴۲۲ میلیون نفر در جهان را درگیر کرده است. با توجه به اینکه آمار مبتلایان به این بیماری روز به روز در حال افزایش است بهتر است اطلاعات دقیقی درباره علائم دیابت داشته باشید و با راههای کنترل و درمان آن آشنا شوید. این مطلب راهنمای کاملی است که هر اطلاعاتی که نیاز دارید را در اختیار شما قرار میدهد.
دیابت چیست؟
دیابت به زبان ساده یا مرض قند یک بیماری مزمن و پیشرونده است که با اختلال عملکرد انسولین ایجاد میشود. انسولین هورمونی است که توسط غده پانکراس ترشح میشود و گلوکز را به سمت سلولها میبرد. قطعا وقتی انسولین نتواند این کار را انجام بدهد، گلوگز در خون انباشته میشود و اصطلاحا میگوییم قند خون بالا رفته یا فرد مرض قند گرفته است. بهتر است بدانید این بیماری انواع مختلفی دارد که شامل موارد زیر است.
اما دیابت چیست؟ دیابت یا قند خون بیماری است که گلوکز در خون تجمع پیدا میکند. تمام غذاهای حاوی کربوهیدراتی که انسان مصرف میکند در خون تبدیل به گلوکز (نوعی قند) میشود. سلولهای بدن برای ادامه فعالیت به گلوکز نیاز دارند. زمانی که گلوکز در خون ایجاد میشود پانکراس یا همان لوزالمعده که در زیر معده قرار دارد اقدام به تولید یک هورمون به نام انسولین میکند. انسولین کمک میکند تا گلوکز به سلولهای بدن وارد شود تا در خون تجمع پیدا نکند.
معمولاً در بیماران دیابتی انسولین توسط لوزالمعده به مقدار کافی ترشح نمیشود. البته در برخی از موارد، لوزالمعده اقدام به تولید انسولین میکند؛ اما سلولهای بدن بهخوبی پاسخ نمیدهند و گلوکز را جذب نمیکنند. معمولاً دیابت، یک بیماری مزمن و پیشرونده است و درصورتیکه کنترل نشود میتواند بسیار خطرناک شده و حتی جان بیماران را به خطر بیندازد.
-
دیابت نوع ۱
دیابت نوع ۱ با نام دیابت نوجوانان یا وابسته به انسولین شناخته میشود و یک اختلال سیستم ایمنی است. یعنی سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای لوزالمعده حمله میکنند و میزان تولید انسولین را کاهش میدهند. در نتیجه روند حرکت گلوکز به سمت خون مختل میشود و میزان قند خون بالا میرود. این بیماری در کودکان مشاهده میشود.
یکی از سوالات متداول درباره دیابت نوع ۱، علت ابتلا به آن است. همانطور که پیش از این هم گفتیم این بیماری خود ایمنی است، بنابراین نمیتوانیم علت دقیقی برای آن بیان کنیم. اما عفونتهای ویروسی و باکتریایی، سموم موجود در غذا و وراثت از عوامل اصلی بروز این بیماری هستند.
-
دیابت نوع ۲
در دیابت نوع۲ انسولین وظیفه خود را به درستی انجام نمیدهد. دلیل اصلی ابتلا به این بیماری سبک زندگی ناسالم است. یعنی فرد رژیم غذایی ناسالمی دارد؛ میزان کالری زیادی دریافت میکند، شکر و قند زیادی مصرف میکند، سیگار میکشد، تحرک کافی ندارد و اضافه وزن دارد. بهتر است بدانید با اینکه اغلب مبتلایان به این بیماری بزرگسالان هستند، اما به دلیل سبک زندگی ناسالم، شیوع آن در بین کودکان و نوجوانان هم در حال افزایش است.
نوع دیگری از این بیماری هم با نام دیابت بارداری شناخته میشود که خانمهای باردار را درگیر میکند.
علائم مرض قند چیست؟
بیماریها و اختلالات مختلف با علائم و نشانههای بالینی خاصی آشکار میشوند. موارد زیر مهمترین نشانههای مرض قند است که باید از آنها آگاه باشید و در صورت مواجه شدن با آنها هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کنید.
سه علامت اصلی بالا رفتن میزان قند خون پرخوری، پرنوشی و پرادراری است. اغلب مبتلایان به این بیماری احساس تشنگی شدید و تمایل زیادی به نوشیدن آب و مایعات دیگر دارند. همچنین از خستگی زیاد و اختلالات بینایی مانند تاری دید رنج میبرند. نشانه دیگر بالا رفتن میزان قند خون ایجاد زخمهایی است که به راحتی بهبود پیدا نمیکنند.
بالا رفتن بیش از حد میزان قند خون با نشانههایی مانند تنفس سریع، خشکی پوست و دهان، تهوع و استفراغ و چهره سرخ همراه است. این نشانهها زمینه اغمای دیابتی یا کتواسیدوز هستند و جزو فوریتهای پزشکی دستهبندی میشوند. یعنی فردی که با این نشانهها روبرو میشود باید هر چه سریعتر به پزشک مراجعه کند.
بالابودن میزان قند خون به مدت طولانی
یکی از شرایط خطرناک برای مبتلایان به دیابت این است که به مدت طولانی قند خون آنها بالا باشد، اما نسبت به این مسئله بیتوجهی کنند. در این صورت درگیر نشانههایی مانند درد پا یا لکههای سیاه روی پوست میشوند؛ همچنین زخمهایی که روی پوست آنها ایجاد میشود به آرامی بهبود پیدا میکند. نوروپاتی یا بیحسی نوک انگشتان نشانه دیگری برای بالارفتن طولانی مدت قند خون است.
چگونه مرض قند را تشخیص دهیم؟
بروز نشانهها و علائم برای تایید ابتلا به قند خون کافی نیست. بهترین و مطمئنترین راه برای تشخیص بالا بودن میزان قند خون، آزمایش خون است. تمام افرادی که BMI بالاتر از ۲۵ دارند یا کسانی که بالای ۴۵ سال سن دارند بهتر است چکاپهای دورهای را جدی بگیرند و هر ۳ یا ۶ ماه یک بار میزان قند خون را کنترل کنند.
شیوه درمان دیابت
بعد از آشنایی با نشانههای بالارفتن قند خون، لازم است اطلاعاتی درباره نحوه درمان آن داشته باشیم.
اولین خط درمان مرض قند، درمان دارویی است. داروهای خوراکی عملکردهای متفاوتی دارند، برخی از آنها با تحریک لوزالمعده انسولین بیشتری تولید میکنند، اما برخی دیگر از آزاد شدن گلوکز توسط کبد جلوگیری میکنند و موجب ایجاد تعادل در میزان قند خون میشوند.
درمان این بیماری فقط محدود به استفاده از دارو، تزریق انسولین و کنترل منظم قند خون نیست. بلکه لازم است فرد مبتلا سبک زندگی خود را تغییر دهد، به طور منظم ورزش کند، وزن خود را کاهش دهد و رژیم غذایی سالمی داشته باشد.
رژیم غذایی افرادی که قند خون بالایی دارند، متناسب با نیازها و شرایط افراد تعیین میشود. در واقع هیچ برنامه از پیش تعیین شده و مشخصی برای این افراد وجود ندارد. بلکه باید میزان دریافت انسولین، داروها و میزان کالری دریافتی مناسب شرایط فرد باشد. به این افراد توصیه میشود به جای مصرف وعدههای غذایی سنگین، از غذاهای سبک و کم کاری مصرف کنند و میان وعده را فراموش نکنند.
غذاهایی که باعث بالا رفتن میزان قند خون میشوند شامل موارد زیر است.
ش نشاستهها مانند برنج سفید، آرد سفید، سیبزمینی سرخ شده
• سبزیجات کنسروی با نمک، انواع ترشی و شور
• میوههای کمپوتی با قند زیاد پاستیل، میوههای خشک شده، مربا و ژله
• سوسیس، کالباس، گوشت پرندگان، قلوهگاه و دل و جگر
• شیر پرچرب، ماست، خامه و پنیره و کره
• انواع نوشیدنیهای گازدار، آبمیوههای صنعتی، چای شیرین، قهوه، شکر، نوشیدنیهای انرژیزا
عوارض قند خون بالا چیست؟
مرض قند جزو بیماریهایی است که باید به درستی و به موقع کنترل و درمان شود. زیرا بیتوجهی به درمان عوارض جبرانناپذیری بر ای فرد ایجاد میکند. بالا بودن قند خون به ارگانهای مختلف بدن آسیب میزند. به طور مثال ممکن است موجب ایجاد بیماریهای قلبی و عروقی شود یا ناراحتیهای چشمی و کلیوی ایجاد کند. زخمهای پوستی و دهان هم جزو عوارض دیگر بالارفتن قند خون هستند.
جمع بندی
دیابت یک اختلال متابولیکی است که در صورت بیتوجهی به درمان موجب ایجاد عوارض ناگوار میشود و کیفیت زندگی فرد را کاهش میدهد. در این مطلب سعی کردیم اطلاعات کامل و دقیقی درباره این بیماری و راههای کنترل و درمان در اختیار شما قرار دهیم. این مطالب در سایت زندی نیز قابل رویت است.