تدوینگر علم منطق کیست
تدوینگر علم منطق کیست
وقتی می‌بینیم کسی سعی می‌کند گفتار خود را “منطقی” جلوه دهد و یا زمانی که متوجه می‌شویم فردی سعی دارد حوادث پیرامونش را “منطقی” تحلیل کند، اصلا تعجب نمی‌کنیم و حتی به فکرمان هم نمی‌رسد که این شخص هرگز حتی یک واحد درسی “منطق ” را نگذرانده و شاید یک کتاب “منطقی”نیز نخوانده باشد، گویی برای تمام ما واضح است که “منطق”متعلق به نوع بشر است وهمه افراد مجازند از آن استفاده کنند.
در میان منطق دانان، مشهور است که پایه گذار علم منطق، “ارسطو طالیس “حکیم و فلیسوف قرن چهارم پیش از میلاد بوده است [۳]
و کتاب منطقی او که بعد از وی با نام “ارغنون” شهرت یافت اولین کتاب مستقلی است که در علم منطق تالیف شده است.
البته در این که ارسطو پایه گذار منطق باشد اختلاف نظرهای اساسی وجود دارد اما این موضوع مورد اتفاق تمام مورخین و اهل منطق است که قدیمی‌ترین کتاب موجود درعلم منطق کتاب “ارغنون” است و تقریبا هیچ گزارش قابل اعتنایی نیز دیده نمی‌شود که وجود کتابی مستقل در منطق را پیش از تالیف “ارغنون “نقل کرده باشد؛ اگرچه در این موضوع نیز بعضی از منطق دانان احتمالاتی داده‌اند اما هیچ یک از این احتمالات از حدس و گمان فراتر نمی‌رود و نمی‌توان به آنها اعتنا کرد؛
به طور مثال ابوعلی سینا در کتاب “منطق المشرقیین ” احتمال می‌دهد که علم منطق با نامی دیگر پیش از تمدن یونان باستان وجود داشته است و گذشتگان ما از آن استفاده می‌کردند و به همین سبب است که اکنون فهم منطق برای ما آسان است؛ [۴]
همچنین عده‌ای دیگر احتمال داده‌اند که در حمله اسکندر به ایران کتابهای منطقیی که در ایران باستان تالیف شده بود به آتن برده شد و ارسطو کتاب خود را با استفاده از آنها تهیه کرده [۵]
است اما همانطور که گفته شد برای هیچ یک از این احتمالات دلیل و مدرک قابل توجهی وجود ندارد؛ خود ارسطو نیز در عبارتی که ابوعلی سینا از وی نقل می‌کند عدم تالیف کتابی منطقی پیش از خود را اینگونه بیان می‌کند: ” ما از پیشینیان خود جز پاره‌ای قواعد پراکنده به ارث نبردیم اما منظم کردن آنها کاری بود که زحمات فراوان و بیخوابی‌های بسیار در راه آن کشیدیم” [۶]
بنابراین به نظر می‌رسد که باید به گفته منطق دانان و ارسطو اعتماد کرد و “ارغنون”را اولین کتاب مستقل تالیف شده در منطق به حساب آورد.
پی نوشت
۳. طباطبایی، محمد حسین، البرهان متن عربی، قم، دفتر تبلیغات، چاپ اول ۱۳۸۶، ص۱.
۴. ابن سینا، ابوعلی، منطق المشرقیین، قم، انتشارات کتابخانه مرعشی نجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۵ ق، ص۳.
۵. شهابی، محمود، رهبر خرد، قم، انتشارت عصمت، چاپ دوم، ۱۳۸۲، دیباچه به نقل از کتاب محبوب القلوب.
۶. ابوعلی سینا، الشفاء، قسمه المنطق، نشر الوزاه المعارف العمومیه، چاپ اول، قاهره، ۱۹۵۲.